ގުޅުން ރަނގަޅު ނޫނަސް ބައިންބަފައިންނާ ކަމޭހިތުން

ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި މާތްﷲ އަށް އަޅުކަންކުރުމާ ވިދިގެން، ދެން އެންމެ ބޮޑު އަހައްމިއްޔަތުކަމެއް ދީފައިވަނީ މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށެވެ. މާތްﷲ ވަޙީކުރެއްވި އެވެ.

”އެކަލާނގެއަށް މެނުވީ، ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަން ނުކުރުމަށާއި، މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށް، ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކަނޑައަޅުއްވައި އަމުރުކުރެއްވި އެވެ.“ (އިސްރާ ސޫރަތުގެ 23 ވަނަ އާޔަތް).

އިޝްތިހާރު

މި އާޔަތުގައި މި ދެކަންތައް އެކުގައި ގެންނަވާފައިވަނީ ވަރަށް ބޮޑު ޙިކުމަތަކަށްޓަކަ އެވެ. ގިނަބަޔަކަށް މިއީ ވަރަށް އަސަރުގަދަ ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ، މި އާޔަތުގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ ހަމައެކަނި ”ނަމޫނާ“ މައިންބަފައިންގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ޢުމުރުން ދުވަސްވުމުން ކުރިމަތިވާ އުނދަގޫތަކާއި، ”އުއްފު“ ބުނެވޭ ފަދަ ރުޅިވެރިކަމުގެ އިޙްސާސްތައް މެދުވެރިވާ ޙާޤީޤީ ޢާއިލާތަކުގެ ވާހަކަ އެވެ. މާތްﷲ ޝަރުޢުކުރެއްވީ ޙަޤީޤީ ޢާއިލާތަކުގެ މައްޗަށެވެ.

ވީމާ، ފާޑުކިޔުމާއި، ތަފާތުކުރުމާއި، ކުޑައިރުގެ ހިތްދަތި ހަނދާންތަކުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އެކަކު އަނެކަކަށް ދޭހަނުވުމުގެ ސަބަބުން ގުޅުން ހީނަރުވެފައިވާ ޙާލަތެއްގައި، މައިންބަފައިންނަށް އިޙްތިރާމުކުރުމަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟

ފުރަތަމަކަމަކީ، ކިޔަމަންތެރިވުމާއި އިޙްތިރާމުކުރުމާ ދެމެދު ހުރި ތަފާތު ދެނެގަތުމެވެ. މިއީ މުޅިން ތަފާތު ދެކަމެކެވެ. ކިޔަމަންތެރިވުމުގައި އިންތަކެއްވެ އެވެ.
”މާތްﷲ އަށް އުރެދުމެއްވާ އެއްވެސް ކަމެއްގައި މަޚުލޫޤަކަށް ކިޔަމަންވުމެއް ނުވެ“ އެވެ. (ޞަޙީޙު މުސްލިމް 1840). ނަމާދު ދޫކޮށްލުމަށާއި، ނުރުހޭ މީހަކާ ކައިވެނިކުރުމަށާއި، އަނބިމީހާ ނުވަތަ ފިރިމީހާއާ ވަކިވުމަށް ނުވަތަ ތިމާ ބަނގުރޫޓުވާ ފަދަ ދަރަންޏެއް ނެގުމަށް ޢަމުރުކުރުމުގެ ބާރެއް މައިންބަފައިންނަކަށް ނޯވެ އެވެ.

ނަމަވެސް، އިޙްތިރާމުކުރުމަކީ މުއްދަތެއް އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. އެބޭފުޅުންގެ އެދުމަކަށް ނޫނެކޭ ބުނާއިރުވެސް، ރީތި ބަހުން ވާހަކަދެއްކުމާއި، ޒިޔާރަތްކުރުމާއި، ޚަރަދުބަރަދު ބެލެހެއްޓުމާއި، އެހެން މީހުންގެ ކުރިމަތީގައި އެބޭފުޅުން ބަދުނާމު ނުކުރުމަކީ އިޙްތިރާމުގެ ތެރެއިން ހިމެނޭ ކަންކަމެވެ.

ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި އަންގަވާފައިވަނީ، މައިންބަފައިން ޝިރުކުކުރުމަށް ބާރުއަޅާ ޙާލަތުގައިވެސް އެމީހުންނަށް ކިޔަމަންނުވުމަށާއި، ނަމަވެސް ދުނިޔޭގައި އެމީހުންނާ އެކުގައި ހެޔޮގޮތުގައި އުޅުމަށެވެ (ލުޤްމާން ސޫރަތުގެ 15 ވަނަ އާޔަތް). އިންކާރުކުރުމާއި ހެޔޮކޮށް ހިތުމަކީ އެއްކޮށް ކުރެވިދާނެ ކަންކަމެވެ.

ދެވަނަކަމަކީ، މައިންބަފައިންނާ ބައްދަލުކުރާއިރު މާބޮޑު އުންމީދުތަކެއް ނުގެންގުޅުމެވެ. ގިނަބަޔަކު މައިންބަފައިންނާ ބައްދަލުކުރުމަށް ފަސްޖެހެނީ، އެ ބައްދަލުވުމުގައި މާޒީގެ ހުރިހާ މައްސަލައެއް ޙައްލުވާނެ ކަމަށް އުންމީދުކުރެވޭތީ އެވެ. އެކަން އެގޮތަކަށް ނުވާނެ އެވެ. އެހެންކަމުން، ގާތްކަމާއެކު ދައްކާލެވޭ ވިހި މިނެޓުގެ ފޯނު ކޯލަކީ ނުވަތަ މާޒީގެ ޚިލާފުތައް ނުނަގައި އެކުގައި ފަރިއްކުޅުވުމަކީވެސް ލިބޭ ބޮޑު ކާމިޔާބީއެކެވެ.

މައްސަލަޖެހިފައިވާ ގުޅުމެއްގައި، މުޅި ގުޅުން އެއްކޮށް އިސްލާހުކުރަން ކުރާ ބުރަ މަސައްކަތަށްވުރެ، ކުދިކުދި ކަންކަމުގައި ދަމަހައްޓާ މަޑުމައިތިރި ގުޅުމުގެ އަސަރު މާ ބޮޑެވެ.

ތިންވަނަކަމަކީ، ތިމާގެ ދަރަޖައަށްވުރެ ބޮޑަށް ދުލަށް ރައްކާތެރިވުމެވެ. ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި ތިމާ ބުނާ ބަސް ކިތަންމެ ރަނގަޅުވި ނަމަވެސް، އިޙްތިރާމް ކުޑަކޮށް ވާހަކަދެއްކުމުން ލިބެން އޮތް ސަވާބު ގެއްލިގެން ހިނގައިދާނެ އެވެ. ”އެދެމީހުންނަށް އުއްފު ވެސް ނުބުނާށެވެ! އަދި އެދެމީހުންނަށް ނަހީކޮށް ކުދިބަސް ނުބުނާށެވެ! އަދި އެދެމީހުންނަށް މާތް ބަހުން ބަސްބުނާށެވެ!“ (އިސްރާ ސޫރަތުގެ 23 ވަނަ އާޔަތް).

މާތް ބަހުން ވާހަކަދެއްކުމަކީ ދެރަވުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޙަޤީޤަތް ބަޔާންކުރާއިރު، ހަރުކަށިކަމެއް ނެތި އަދި މައިންބަފައިން ދަށްނުކޮށް ވާހަކަދެއްކުމުގެ އަޚްލާޤެވެ.

ހަތަރުވަނަކަމަކީ، ދުޢާކުރުމަކީ އެންމެ ފަހު ވަޞީލަތް ކަމުގައި ނުހަދައި، އެންމެ މުހިންމު ވަޞީލަތް ކަމުގައި ހެދުމެވެ. ޤުރްއާނުގައި ދަސްކޮށްދީފައިވާ ދުޢާއަކީ:

”އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޯއެވެ! މިއަޅާ ކުޑަކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައިވީއިރު، އެދެމީހުން މިއަޅާ ބަލައިބޮޑުކުރި ފަދައިން، އެދެމީހުންނަށް ރަޙުމަތް ލައްވާފާނދޭވެ!“ (އިސްރާ ސޫރަތުގެ 24 ވަނަ އާޔަތް).

މީހަކަށްޓަކައި ތަކުރާރުކޮށް ދުޢާކުރުމުން، އެމީހަކާ މެދު ތިމާގެ ހިތުގައި އޮންނަ ތަޞައްވުރު ބަދަލުވެ އެވެ. މާތްﷲ އެމީހަކަށް ތައުފީޤު ދެއްވައި، ފާފަ ފުއްސެވުމަށް އެދި އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު ދުޢާކުރާ މީހަކާ މެދު ހިތްހަރުކޮށް ބެހެއްޓުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެކެވެ.

ފަސްވަނަކަމަކީ، އަނިޔާވެރިކަން ހުރި ނަމަ އިންތަކެއް ކަނޑައެޅުމެވެ. އަނިޔާގެ ތެރޭގައި ދެމިހުރުމަކަށް އިސްލާމްދީން އަމުރެއް ނުކުރެ އެވެ.

އިތުރު ގެއްލުމަކުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި ދުރުމިނެއް ބެހެއްޓުމާއެކު، ހެޔޮކޮށް ހިތުމާއި، ޚަރަދުބަރަދު ބެލެހެއްޓުމާއި، މެސެޖުކުރުމާއި، ދުޢާކުރުމާއި، އެހެން މީހުން މެދުވެރިކޮށް އެހީތެރިވުމަކީ ނުކިޔަމަންތެރިވުމެއް ނޫނެވެ. އާއިލީ ގުޅުން ކަނޑާލުމާއި (އެއީ ޙަރާމްކަމެކެވެ)، ނަފްސު ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި ބައްދަލުވުންތައް މަދުކުރުމަކީ ތަފާތު ދެކަމެއް ކަމަށް ޢިލްމުވެރިން ބަޔާންކުރައްވަ އެވެ.

އަނިޔާވެރިކަމެއް ނުވަތަ ބޮޑު ގެއްލުމެއް ހުރި ނަމަ، އެކަނި ގޮތް ނިންމުމުގެ ބަދަލުގައި އިތުބާރުހުރި މީހުންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދާށެވެ.

ހަވަނަކަމަކީ، މިކަމުގެ ސަވާބު ދެއްވަނީ ކޮން ފަރާތަކުންކަން ހަނދާންކުރުމެވެ. މީހަކު ހިޖުރަކޮށް ޖިހާދަށް ދިއުމަށް ބައިޢަތު ހިފަން ރަސޫލާ ﷺ ގެ އަރިހަށް އައީ އޭނާގެ މައިންބަފައިން ރޮއްވާފަ އެވެ. އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވި އެވެ: ”އެމީހުންގެ ގާތަށް އެނބުރި ގޮސް، އެމީހުން ރޮއްވި ފަދައިން ހެއްވާށެވެ.“ (އަބޫ ދާއޫދު 2528).

މައިންބަފައިންނަށް ޚިދުމަތްކުރުމަކީ، އެމީހުން ހީކުރާ ފަދަ ބޮޑެތި ޤުރުބާނީތަކަށްވުރެވެސް މަތިވެރިކަމެކެވެ. ޑޮކްޓަރަށް ގެންދިއުމާއި، ގޭގެ ކުދިކުދި މަރާމާތުތައް ކޮށްދިނުމާއި، ފޯނުގެ ސެޓިންގްސްތައް ތަކުރާރުކޮށް ކިޔައިދިނުން ފަދަ އާދައިގެ ކަންކަމަކީ އެހެން މީހުންގެ ތަޢުރީފު ނުލިބުނަސް، މަތިވެރި އަޅުކަންތަކެވެ.

އަދި މައިންބަފައިން ނިޔާވާއިރު މައްސަލަތައް ޙައްލުނުވެ އޮތް ނަމަވެސް، ފުރުޞަޠު ބަންދުވީއެއް ނޫނެވެ. ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވާފައިވަނީ، އިންސާނާ މަރުވުމުން ތިން ކަމަކުން މެނުވީ އޭނާގެ އަމަލުތައް ކެނޑިގެންދާނެ ކަމަށެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އޭނާއަށްޓަކައި ދުޢާކުރާ ޞާލިޙު ދަރިއަކު ހިމެނެއެވެ (ޞަޙީޙު މުސްލިމް 1631). ދުޢާކުރުމާއި، އެމީހުންގެ ނަމުގައި ޞަދަޤާތްކުރުމާއި، އެމީހުންގެ ގާތް ރަޙުމަތްތެރިންނަށް އިޙްތިރާމުކުރުމާއި، ދަރަނި އަދާކުރުމަކީ އެމީހުންނަށް ފޯރާނެ ކަންކަމެވެ.

އުނދަގޫ މިޒާޖުގެ މައިންބަފައިންނަށް އިޙްތިރާމުކުރުމަކީ ބުރަ ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ އެއީ ހަމައެކަނި ހިތްހަމަޖެހުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ކަމަކަށް ނުވާތީއެވެ. އެއީ މާތްﷲ އަށް ކިޔަމަންތެރިވުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ކަމެކެވެ. މިއީ ގިނަ މުއުމިނުންނަށް، އާދައިގެ ދިރިއުޅުމުގެ ތެރެއިން މާތްﷲގެ ރަޙުމަތާ ދިމާލަށް ވާޞިލުވުމަށް އޮތް އެންމެ ކުރު މަގުތަކުގެ ތެރެއިން މަގެކެވެ.