އެމެރިކާއިން އިރާގުގެ ތެލުގެ އާމްދަނީ ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީ ކީއްވެ؟

2003 ވަނަ އަހަރު އިރާޤަށް އަރައިގަތުމަށްފަހު ޤާއިމުކުރި ނިޒާމަކީ އިރާޤުގެ ތެލުގެ މުއްސަނދިކަން ރައްކާތެރިކުރުމަށް ފަރުމާކުރި ނިޒާމެކެވެ.

ނަމަވެސް، ވިހި އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވެފައިވާއިރު، މި ނިޒާމުގެ ސަބަބުން ވޮޝިންޓަނަށް ބަޣުދާދުގެ މައްޗަށް ބޮޑު ބާރެއް ލިބިގެންދެ އެވެ.

އިޝްތިހާރު

ވޭތުވެދިޔަ ވިހި އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހު، އިރާގުގެ ތެލުގެ އާމްދަނީ ދައުރުވަމުން އައީ އެ ޤައުމާ އެތައް ހާސް މޭލެއް ދުރުގައި އޮތް ނިއުޔޯކްގެ މާލީ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިންނެވެ.

އެމެރިކާ އިސްވެ އޮވެ 2003 ވަނަ އަހަރު އިރާޤަށް އަރައިގަތުމަށްފަހު އުފެއްދި މި އިންތިޒާމުގެ އަސްލު މަޤްޞަދަކީ، އިރާޤަށް ދަރަނި ދީފައިވާ ފަރާތްތަކުން އެ ޤައުމުގެ ތެލުގެ އާމްދަނީ އަތުލުމުން ސަލާމަތްކުރުމާއި، ޤައުމު އަލުން ބިނާކުރުމަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހޯދައިދިނުމެވެ.

މިއަދު މި ނިޒާމުގެ ސަބަބުން އިރާޤުގެ އަމިއްލަ ފައިސާ ބޭނުންކުރުމުގެ މައްޗަށް ވޮޝިންޓަނަށް ބޮޑު ބާރެއް ލިބެ އެވެ. އަދި އީރާނުގެ ނުފޫޒާއި އީރާނާ ގުޅުންހުރި ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާޢަތްތަކުގެ ހަރަކާތްތައް ހުއްޓުވުމަށް ބަޣުދާދަށް ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިކުރުވުމަށް އެމެރިކާއިން މިހާރު ދަނީ މި ބާރުގެ ބޭނުން ހިފަމުންނެވެ.

މި މައްސަލަ އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަވެގެންދިޔައީ މިދިޔަ އޭޕްރީލް މަހުއެވެ.

އެއީ އީރާނާ ގުޅުންހުރި ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން ސަރުކާރަށް ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިކުރުވުމުގެ ގޮތުން، އިރާޤަށް ފޮނުވަން އޮތް 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ނަގުދު ފައިސާ އެމެރިކާއިން ހިފެހެއްޓި ހާދިސާއިންނެވެ.

ޕާލަމެންޓުގެ ފައިނޭންސް ކޮމިޓީގެ ކުރީގެ މެންބަރެއް ކަމަށްވާ މުޢައްޔަން އަލް-ކާޡިމީ އެ ދުވަސްވަރު އެ ނިންމުން ކުށްވެރިކުރައްވައި، އިރާޤުގެ ފައިސާގެ މައްޗަށް އެމެރިކާއިން ބާރުފޯރުވުން ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށް ސަރުކާރަށް ގޮވާލެއްވި އެވެ.

”އިރާޤަށް ލިބެންޖެހޭ ބޭރު ފައިސާ ހިފެހެއްޓުމަށް ނުވަތަ ލަސްކުރުމަށް އެމެރިކާއިން ނިންމި ނިންމުމަކީ އިރާޤުގެ މާލީ އަދި ސިޔާސީ މިނިވަންކަމަށް އަރައިގަތުމުގެ ސީރިއަސް އަމަލެއް،“ އަލް-ކާޡިމީ ވިދާޅުވި އެވެ.

ފަހުން އެ ފައިސާ ދޫކުރި ނަމަވެސް، މި ހާދިސާއިން ހާމަވެގެންދިޔައީ އެމެރިކާގެ މާލީ ނިޒާމަށް އިރާޤު ބަރޯސާވެފައި އޮތް މިންވަރު ސިޔާސީ ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ ކަމެވެ.

މި އިންތިޒާމު ފެށުނީ 2003 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހު އެމެރިކާ އިސްވެ އޮވެ އިރާޤަށް އަރައިގަތުމަށްފަހު، ކޯލިޝަން ޕްރޮވިޝަނަލް އޮތޯރިޓީން ’ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފަންޑް ފޯ އިރާގު‘ (ޑީ.އެފް.އައި) އުފެއްދި ހިސާބުންނެވެ.

އެއީ އިރާޤުގެ ތެލުގެ އާމްދަނީ އެއްކޮށް، ޤައުމު އަލުން ބިނާކުރުމަށާއި އިންސާނީ އެހީއަށް ބޭނުންކުރުމަށެވެ.

2003 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހު އދ. ގެ ސަލާމަތީ މަޖިލީހުން ފާސްކުރި ޤަރާރު 1483 ގެ ދަށުން، އިރާޤުގެ ތެލާއި ގޭހުގެ އާމްދަނީ ޖަމާކުރަން ފެށީ އެމެރިކާގެ ފެޑެރަލް ރިޒާވްގައި އޮންނަ އިރާޤުގެ މަރުކަޒީ ބޭންކުގެ ޚާއްޞަ އެކައުންޓަކަށެވެ.

މީގެ ތެރެއިން ފަހެއް އިންސައްތަ ކަނޑައެޅުނީ 1990 ވަނަ އަހަރު އިރާޤުން ކުވައިތަށް އަރައިގަތުމާ ގުޅިގެން ދޭންޖެހޭ ބަދަލުގެ ގޮތުގަ އެވެ.

މި ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ސައްދާމް ހުސައިންގެ ކުރީގެ ސަރުކާރުގެ ހިފެހެއްޓިފައިވާ މުދަލާއި، އދ. ގެ ’އޮއިލް-ފޯ-ފުޑް‘ ޕްރޮގްރާމުން ބާކީވި ފައިސާވެސް ހިމެނެއެވެ.

މި އިންތިޒާމުގެ އެއް މަޤްޞަދަކީ، ސައްދާމުގެ ވެރިކަމުގެ ދުވަސްވަރުން ފެށިގެން ދަރަނި ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފަރާތްތަކުން އިރާޤުގެ މުދާ ހިފެހެއްޓުމުން ރައްކާތެރިކުރުމެވެ.

މި ފަންޑު ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި އދ. އާއި އައި.އެމް.އެފް، ވޯލްޑް ބޭންކް އަދި ޢަރަބި ފަންޑް ފޯ އިކޮނޮމިކް އެންޑް ސޯޝަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓުގެ މަންދޫބުން ހިމެނޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ އެޑްވައިޒަރީ އެންޑް މޮނިޓަރިންގ ބޯޑެއް އެކުލަވާލެވުނެވެ.

އދ. ގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ހިންގި މި ނިޒާމު 2011 ވަނަ އަހަރު އިރާޤު ސަރުކާރުގެ އެދުމުގެ މަތިން ނިމުމަކަށް އައި ނަމަވެސް، އިރާޤުގެ ތެލުގެ އާމްދަނީ އޮތީ ފެޑެރަލް ރިޒާވްއާ ގުޅިފަ އެވެ.

އޭގެ ފަހުން ނިއުޔޯކް ފެޑްގައި ’IRAQ2‘ ގެ ނަމުގައި އާ އެކައުންޓެއް ހުޅުވުނެވެ. ތެލުގެ އާމްދަނީ އިރާޤުގެ މަރުކަޒީ ބޭންކަށް ފޮނުވުމުގެ ކުރިން ޖަމާކުރަނީ މި އެކައުންޓަށެވެ.

އެއާއެކު، އދ. ގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން ކުރިން ލިބެމުންދިޔަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފުރިހަމަ ރައްކާތެރިކަން އިރާޤަށް ގެއްލި، އެ ޤައުމުގެ ދައުލަތުގެ ފައިސާއަށް ރައްކާތެރިކަން ހޯދުމަށް އެމެރިކާގެ ރައީސް ކޮންމެ އަހަރަކު ނެރުއްވާ ރިޔާސީ އަމުރުތަކަށް ބަރޯސާވާން ޖެހުނެވެ.

ވީމާ، ރަސްމީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިންތިޒާމުތަކަށް ބަދަލު އައި ނަމަވެސް، އެމެރިކާގެ މާލީ ނިޒާމަށް އިރާޤު ބަރޯސާވެފައި އޮތް އޮތުމަކަށް ބަދަލެއް ނާދެ އެވެ.