ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން ކާބޯތަކެތި އިސްރާފުކުރަނީ ކޮން ޤައުމެއް؟ އަދި މިކަން މަދުކުރެވޭނީ ކިހިނެއް!

ދުނިޔޭގެ ކޮންމެ ފަސް ތައްޓަކުން އެއް ތަށީގެ ކާބޯތަކެތި އުކާލެވެއެވެ. މިއީ އަހަރަކަށް ބަލާއިރު ބިލިއަނަކަށްވުރެ ގިނަ ޓަނުގެ ކާބޯތަކެއްޗެވެ. ހަމައެއާއެކު، އދ. ގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި 2025 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔޭގެ އާބާދީގެ ކޮންމެ 13 މީހަކުން އެކަކު، ނުވަތަ 645 މިލިއަން މީހުން ތިބީ ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގައެވެ.

ކާބޯތަކެތީގެ މި ފަރަޤަށް ހޭލުންތެރިކުރުވުމަކީ ކޮންމެ އަހަރެއްގެ އޮކްޓޫބަރު 16 ގައި ފާހަގަކުރާ ދުނިޔޭގެ ކާބޯތަކެތީގެ ދުވަހުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދެވެ. މިއީ 1945 ވަނަ އަހަރު އދ. ގެ ފުޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރ އޯގަނައިޒޭޝަން (އެފް.އޭ.އޯ) އުފެދުނު ދުވަހެވެ. މިއަހަރުގެ ޝިއާރަކީ ”މިއަދު އައު އީޖާދުތައް، މާދަމާގެ ފުދުންތެރިކަން“ މިއެވެ. މި ޝިއާރުގެ މަޤްޞަދަކީ ކާބޯތަކެތި އިސްރާފުކުރުން މަދުކޮށް، ގިނަ ބަޔަކަށް ކާބޯތަކެތި ފޯރުކޮށްދެވޭނެ ނިޒާމެއް ބިނާކުރުމަށް ބާރުއެޅުމެވެ.

އިޝްތިހާރު

އަލްޖަޒީރާއިން މި ބަލައިލަނީ ދުނިޔޭގެ ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ހާލަތާއި، އެންމެ ގިނައިން ކާބޯތަކެތި އިސްރާފުކުރާ ޤައުމުތަކުގެ އިތުރުން، ގޭގައި ކާބޯތަކެތި އިސްރާފުކުރުން މަދުކުރެވިދާނެ ފަސޭހަ ގޮތްތަކަށެވެ.

ބަނޑުހައިހޫނުކަން ދަނީ މަޑުމަޑުން ދަށްވަމުން
ދުނިޔޭގެ ބަނޑުހައިހޫނުކަން ޖެހިޖެހިގެން ތިންވަނަ އަހަރަކަށް ވަނީ ދަށްވެފައެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ އަދިވެސް ކޯވިޑް-19 ގެ ބަލިމަޑުކަމުގެ ކުރިން ހުރި މިންވަރަށްވުރެ މަތީ އަދަދެކެވެ. އދ. ގެ ރިޕޯޓުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި 2025 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔޭގެ އާބާދީގެ 7.8 އިންސައްތަ ނުވަތަ 645 މިލިއަން މީހުން ބަނޑުހައިހޫނުކަން ތަހައްމަލުކުރިއެވެ. މިއީ 2024 ވަނަ އަހަރު ހުރި 8.1 އިންސައްތައާއި 2022 ވަނަ އަހަރު އެންމެ މަތީގައި ހުރި 8.6 އިންސައްތައަށްވުރެ ދަށް އަދަދެއް ނަމަވެސް، 2019 ވަނަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު އަދިވެސް 61 މިލިއަން މީހުން އިތުރެވެ.

ބަނޑުހައިހޫނުކަން އެންމެ ބޮޑީ ކޮން ސަރަޙައްދުތަކެއްގައި؟
ދުނިޔޭގެ އެހެން ސަރަޙައްދުތަކާ އަޅާބަލާއިރު އެފްރިކާ ބައްރުގައި ބަނޑުހައިހޫނުކަން ތަހައްމަލުކުރާ މީހުންގެ އަދަދު ގިނައެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރު އެ ބައްރުގެ ކޮންމެ ފަސް މީހަކުން އެކަކު، ނުވަތަ ޖުމްލަ 309 މިލިއަން މީހުން ތިބީ އެކަށީގެންވާ ކާނާ ނުލިބުމުގެ ދަތިކަމުގައެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް އޭޝިއާގައި 292 މިލިއަން މީހުން އަދި ލެޓިން އެމެރިކާ އާއި ކެރީބިއަން ސަރަޙައްދުގައި 32 މިލިއަން މީހުންނަށް މި ދަތިކަން ކުރިމަތިވެފައިވެއެވެ.

2026 ވަނަ އަހަރުގެ ގްލޯބަލް ހަންގަރ އިންޑެކްސް އިން ދައްކާގޮތުގައި، ކާނާ ނުލިބުމާއި ކުޑަކުދިންގެ ހެދިބޮޑުވުމަށް ހުރަސްއެޅޭ މިންވަރު ބަލާއިރު، ދުނިޔޭގެ 8 ޤައުމެއްގެ ހާލަތު އޮތީ ”ނުރައްކާތެރި“ ދަރަޖައެއްގައެވެ. މީގެ ތެރެއިން ހަތް ޤައުމަކީ އެފްރިކާގެ ޤައުމުތަކެވެ. އެންމެ ގޯސް ހާލަތެއްގައި އޮތީ ސޯމާލިއާއެވެ. އޭގެ ފަހަތުން ޑިމޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮންގޯ، ޗާޑް އަދި މަޑަގަސްކަރަ ހިމެނެއެވެ. ސޫދާން، ދެކުނު ސޫދާން، ބުރުންޑީ އަދި ޔަމަނުގެ ހާލަތުވެސް އޮތީ ނުރައްކާތެރި ފަންތީގައެވެ.

ކޮންމެ އަހަރަކު އިސްރާފުވަނީ ކިހާވަރެއްގެ ކާބޯތަކެއްޗެއް؟
ދަނޑުވެރިކަމުން ފެށިގެން ކާބޯތަކެތި ތައްޔާރުކުރުމާ ހަމައަށް ކޮންމެ މަރުޙަލާއެއްގައިވެސް ތަކެތި އުކާލެވެއެވެ. އެފް.އޭ.އޯ ގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ދުނިޔޭގައި އުފައްދާ ކާބޯތަކެތީގެ 13 އިންސައްތަ ފިހާރަތަކަށް ފޯރުމުގެ ކުރިން އުކާލެވެއެވެ. މީގެ އަގު އަހަރަކު 400 ބިލިއަން ޑޮލަރަށްވުރެ މަތީގައި އުޅޭއިރު، އެންމެ ގިނައިން ހަލާކުވަނީ މޭވާއާއި ތަރުކާރީއެވެ.

ފިހާރަތަކާއި ރެސްޓޯރެންޓުތަކަށް ކާބޯތަކެތި ފޯރުމަށްފަހުވެސް އޭގެ ގާތްގަނޑަކަށް ފަސްބައިކުޅަ އެއްބައި އުކާލެވެއެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު ބައެއް ހިއްސާކުރަނީ ގޭބިސީތަކުންނެވެ (60 އިންސައްތަ). ރެސްޓޯރެންޓުތަކުން 28 އިންސައްތަ އަދި ފިހާރަތަކުން 12 އިންސައްތަ އިސްރާފުވެއެވެ.

ގޭގައި ކާބޯތަކެތި އިސްރާފުކުރުން މަދުކުރާނީ ކިހިނެއް؟
ގޭބިސީތަކުން ކާބޯތަކެތި އިސްރާފުކުރުން މަދުކުރުމަށްޓަކައި އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރެވިދާނެއެވެ:

1. ބާޒާރުކުރުމުގެ ކުރިން ރޭވުން: ގޭގައި ހުރި ތަކެތި ބަލައި، ހަފުތާއަށް ބޭނުންވާ މިންވަރު ދެނެގަނެ، ލިސްޓެއް ހަދައިގެން ބާޒާރުކުރުން.
2. ތާރީޚުތައް ދެނެގަތުން: ”ޔޫސް ބައި“ (Use by) ތާރީޚަކީ ރައްކާތެރިކަމާ ގުޅޭ ތާރީޚެކެވެ. ނަމަވެސް ”ބެސްޓް ބިފޯ“ (Best before) ތާރީޚަކީ ކާނާގެ ފެންވަރާ ގުޅޭ ތާރީޚެކެވެ. ބައެއް ތަކެތި މި ތާރީޚަށްފަހުވެސް ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ.
3. ރަނގަޅަށް ރައްކާކުރުން: އައިސްލަމާރީގެ ފިނިހޫނުމިން ރަނގަޅު މިންވަރެއްގައި ބެހެއްޓުމާއި، ތަކެތި ގިނަދުވަހު ހުންނާނެ ގޮތަށް ބެހެއްޓުން.
4. ފްރީޒަރު ބޭނުންކުރުން: މޭވާއާއި ތަރުކާރީ އަދި ކައްކާފައި ހުންނަ ތަކެތި ހަލާކުވުމުގެ ކުރިން ފްރީޒްކުރުން.
5. މިންވަރަށް ކެއްކުން: ބޭނުންވާ މިންވަރަށް ބަލައިގެން ކެއްކުމުން އުކާލަންޖެހޭ މިންވަރު މަދުވާނެއެވެ.
6. ކުރިން ހުރި ތަކެތި އިސްކުރުން: އައިސްލަމާރީގައި ހުރި ބާ ތަކެތި ކުރިއަށް ނެރެ، އެ ތަކެތި ފުރަތަމަ ބޭނުންކުރުން.
7. ބާކީވާ ތަކެތި ބޭނުންކުރުން: ކައްކާފައި ބާކީވާ ތަކެތިން އައު ކެއުމެއް ތައްޔާރުކުރުން ނުވަތަ ތަރުކާރީގެ ތޮށި ފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކޮށްގެން ސޫޕް ފަދަ ތަކެތި ތައްޔާރުކުރުން.

އެންމެ ގިނައިން އިސްރާފުކުރަނީ ކޮން ޤައުމަކުން؟
ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ބަލާއިރު ކޮންމެ މީހަކު އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 132 ކިލޯގެ ކާބޯތަކެތި އިސްރާފުކުރެއެވެ.

އދ. ގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން ކާބޯތަކެތި އިސްރާފުކުރަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގައެވެ. ރާއްޖޭގައި ކޮންމެ މީހަކު އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 260 ކިލޯގެ ކާބޯތަކެތި އުކާލައެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ އެވްރެޖަށްވުރެ ދެގުނަ އިތުރު އަދަދެކެވެ. ރާއްޖެއަށްފަހު އެންމެ ގިނައިން އިސްރާފުކުރާ ޤައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ސީރިއާ، ޑޮމިނިކަން ރިޕަބްލިކް، ސީޝެލްސް، މެކްސިކޯ އަދި ޓިއುನީޝިއާ ހިމެނެއެވެ. އެންމެ މަދުން އިސްރާފުކުރާ ޤައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ސްޕެއިން ހިމެނެއެވެ. އދ. އިން ބުނާގޮތުގައި ހޫނު ޤައުމުތަކުގައި ކާބޯތަކެތި އިސްރާފުވާ މިންވަރު އިތުރެވެ.